آموزش

مهندسی پزشکی؛ معرفی کامل رشته مهندسی پزشکی

معادل انگلیسی مهندسی پزشکی

بسیاری از افراد امروزه به دنبال فهم و درک دقیق از رشته مهندسی پزشکی در دانشگاه و جامعه علوم پزشکی هستند. این افراد شامل دانش آموزانی که کنکور داده‌اند و به دنبال انتخاب رشته‌ای متناسب با علایق خود بوده و یا دانشجویانی که برای ادامه تحصیل دچار تردید شده و به دنبال درک بهتری از این رشته برای انتخاب شاخه فرعی و یا مقاطع بالاتر هستند، می‌شود. البته بعضی از فارغ التحصیلان این رشته نیز پس از گذراندن دوره کارشناسی خود هنوز درک درستی از رشته تحصیلی خود در بازار کار ندارند و بسیار سرگردان و نگران برای آینده کاری خود به دنبال مفاهیم مختلف این رشته تحصیلی می‌گردند. ما در این مقاله سعی داریم با ارائه مفاهیم به روز و کاربردی برای تمامی این افراد درک درستی از مهندسی پزشکی در دانشگاه و جامعه پزشکی و کاری ایجاد کنیم.

مهندسی پزشکی چیست

مهندسی پزشکی چیست ؟

برای پاسخ به این سوال ابتدا باید به این سوال پاسخ داد که آیا مهندسی پزشکی یک علم مادر است که به توان توضیحی جامع و کامل برای آن ارائه کرد یا ترکیبی از چند علم دیگر و یا به عبارتی بهتر علم بین رشته‌ای است؟

ممکن است بلافاصله این پاسخ به ذهن شما خطور کند که بله مهندسی پزشکی ترکیبی از رشته‌ها است و همانطور که از نامش پیداست ترکیب علم مهندسی و پزشکی با یکدیگر است. باید گفت که اگر این پاسخ به ذهن شما رسیده تا حدودی مفهوم این رشته در ذهن شما شکل گرفته است اما این تعریف ناقص است و نیاز به تکمیل شدن دارد. اگر از جمله افرادی هستید که برای درک مفاهیم به جزئیات توجه ویژه‌ای دارید باید گفت که پاسخ بالا برای شما به شدت ناقص بوده و توجیهی برای درک مفهوم مهندسی پزشکی ندارد.

برای بررسی دقیق تر این مفهوم ابتدا نیاز است که بدانیم دقیقا رشته مهندسی پزشکی ترکیبی از چند رشته می‌باشد تا بتوان درک بهتری در این زمینه پیدا کرد. مهندسی پزشکی ترکیبی از علوم مهندسی که خود شامل مهندسی کامپیوتر شاخه نرم افزار، مهندسی مکانیک، مهندسی برق شاخه الکترونیک، با پزشکی و زیست شناسی است. دانشجویانی که در مقطع کارشناسی رشته مهندسی پزشکی اقدام به تحصیل می‌کنند، در ابتدا با دروس عمومی رشته‌های مهندسی و دروس پایه پزشکی و زیست شناسی شروع به تحصیل کرده و سپس به مرور وارد دروس تخصصی مربوط به شاخه تحصیلی خود می‌شوند که هر کدام بخشی از رشته مادر مهندسی است.

 

مفهوم مهندسی پزشکی

به زبانی ساده می‌توان گفت که مهندسی پزشکی علم کاربرد اصول و مفاهیم و تکنیک‌های مختلف طراحی و مهندسی در علوم پزشکی و زیست شناسی به منظور ارتقاء و توسعه سطح سلامت  جامعه است. علاوه بر این به کنترل کیفی و نظارت بر انواع تجهیزات موجود در مراکز درمانی خصوصی و دولتی به منظور ارتقاء کیفیت و جلوگیری از خطاهای احتمالی هر تجهیز در هنگام کار نیز می‌پردازد. به دلیل گستردگی حوزه سلامت و پزشکی، مهندسین پزشکی را می‌توان در هر موقعیت و مکانی که یک پزشک و یا تکنسین پزشکی در حال فعالیت باشد، یافت. حال با توجه به این توضیح باید ذهن شما گستردگی حوزه کاری و علمی این رشته تحصیلی دانشگاهی را تا حدودی درک کرده باشد.

مفهوم مهندسی پزشکی

معادل انگلیسی مهندسی پزشکی

برگردان انگلیسی رشته مهندسی پزشکی، Biomedical Engineering که به صورت مخفف BME در مقالات و رسانه‌های مختلف شناخته می‌شود. همانطور که مشخص است در زبان انگلیسی مهندسی پزشکی از دو کلمه مختلف و سه بخش تشکیل شده است. Bio به معنی زیستی و زنده، medical به معنی پزشکی، Engineering به معنی مهندسی است که ترکیب این سه جزء با یکدیگر مفهوم مهندسی پزشکی یا مهندسی زیست پزشکی را می‌سازند.

معادل انگلیسی مهندسی پزشکی

آیا مهندسی پزشکی رشته ای جدید است؟

پاسخ این سوال هم بله است و هم خیر! با توجه به تحقیقاتی که باستان شناسان در اکتشافات از روی فسیل‌ها و اشیاء تاریخی به دست آوردند، مهندسی پزشکی قدمتی چندین هزار ساله دارد. اما مهندسی پزشکی آنگونه که امروزه مدنظر است قدمتی تقریبا صد ساله دارد و علمی جدید و بسیار رو به پیشرفت است و نسبت به علوم پزشکی و مهندسی مادر مثل مهندسی مکانیک و عمران، از عمر کمتری برخوردار است. مهندسی پزشکی رشته نوپا و جدیدی در سطح جهان است که به نظر بسیاری از افراد زادگاه مهندسی پزشکی امروزی کشورهای سوئیس و آلمان هستند. در کشور ما ایران نیز حدود 30 سال است که این علم وارد دانشگاه‌ها شده و تدریس می‌شود. پدر علم مهندسی پزشکی ایران جناب آقای دکتر هاشمی گلپایگانی هستند. با توجه به پیشرفت روز افزون فناوری این علم نیز به شدت در حال رشد و به روز شدن است در نتیجه اگر فردی با روحیه بروز بودن و محیط کاری دائما در حال تغییر و پیشرفت هستید این رشته می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب برای شما باشد.

تاریخچه مهندسی پزشکی

سرفصل دروس رشته مهندسی پزشکی در لیسانس

همانند تمامی رشته‌های تحصیلی دانشگاهی در سراسر دنیا این رشته نیز نیازمند گذراندن یک سری دروس تخصصی و عمومی است. اگر مایل به تحصیل این رشته در خارج از کشور باشید باید با توجه به کشور و دانشگاه انتخابی و نوع کالجی که برای تحصیل انتخاب می‌کنید، دروس موردنیاز را بررسی نمایید. به طور کلی موضوعات دروسی که به طور استاندارد در سراسر دنیا برای رشته مهندسی پزشکی در نظر گرفته می‌شود شامل ریاضیات مهندسی، مکانیک، نانوتکنولوژی، بیومواد، مهندسی الکترونیک، فیزیولوژی، برنامه نویسی و طراحی است که این علوم به عنوان پایه و کلی در نظر گرفته می‌شود. در مقطع کارشناسی با توجه به اینکه دانشجویان تازه وارد محیط جدید دانشگاه شده‌اند با توجه به سیاست‌های هر دانشگاه دروسی پایه و عمومی را برای گذراندن تعیین می‌کنند. پس از گذراندن دروس پیشنیاز و پایه دانشجویان شروع به انتخاب و تحصیل در دروس تخصصی مثل آناتومی و فیزیولوژی، ریاضیات مهندسی، تجزیه و تحلیل سیگنال‌ها و … می‌کنند.

 

مهارت مورد نیاز برای مهندسی پزشکی

همانطور که می‌دانید برای تحصیل در یک رشته دانشگاهی علاوه بر داشتن علاقه و سازگار بودن روحیات، هر فرد باید یک سری مهارت‌ را نیز داشته و یا در حال فراگیری آن‌ها باشد تا در هنگام فارغ التحصیلی و ورود به بازار کار دچار مشکل و سردرگمی نشود. در رشته مهندسی پزشکی نیز مهارت‌هایی برای تحصیل و سپس بازار کار نیاز است که شامل مهارت‌های تحلیلی، ارتباطی، شنیداری، ریاضی، حل مسئله و کارگروهی می‌شود.

 

گرایش های مهندسی پزشکی در ایران

رشته مهندسی پزشکی نیز مانند دیگر رشته‌های علوم مهندسی دارای زیرشاخه و گرایش‌های متفاوتی است. این رشته در سطح جهانی دارای گرایش‌های بسیاری است اما در کشور ایران به دلیل محدودیت در امکانات و نو ظهور بودن این رشته گرایش‌های بسیار کم‌تری وجود دارد. دانشجویان رشته مهندسی پزشکی پس از ورود به دانشگاه و گذراندن نیمی از واحدهای کلی که باید در دوره کارشناسی بگذرانند که حدود 4 ترم زمان می‌برد، باید انتخاب گرایش یا زیرشاخه مورد نظر برای ادامه تحصیل در این رشته انجام دهند. گرایش‌هایی که در دانشگاه‌های داخل کشور برای انتخاب دانشجویان مد نظر گرفته شده شامل شاخه های بیو الکتریک، بیو مکانیک، بیومواد، بالینی است که در اکثر دانشگاه‌های دولتی، آزاد، غیرانتفاعی، شبانه، پردیس، فنی حرفه ای و کاردانش تدریس می‌شود. به ندرت در دانشگاه‌های خاص کشور شاخه‌های دیگر این رشته تحصیلی تدریس و ارائه می‌شود که معمولا تعداد محدودی پذیرش دانشجو دارند. علت این امر عدم وجود امکانات آزمایشگاهی و کارگاهی مورد نیاز برای تدریس در این گرایش‌ها می‌باشد.

 

مسیرهای شغلی مهندسی پزشکی

رشته‌های مهندسی که در دانشگاه دنبال می‌شوند با توجه به زیرشاخه و گرایش‌هایی که دارند، ایجاد فرصت‌های شغلی متفاوتی را نیز برای فارغ التحصیلان این رشته‌ها به وجود می‌آورند. رشته مهندسی پزشکی نیز از این قانون پیروی می‌کند و فارغ التحصیلان این رشته در گرایش‌های مختلفی توانایی انجام کار را پیدا می‌کنند. مهندس پزشک با توجه به گرایشی که در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد خود می‌گذراند در بخش‌ها و زمینه‌های متفاوتی فرصت شغلی برای خود ایجاد می‌کند. به عنوان نمونه فارغ التحصیلان گرایش بیوالکتریک در بیمارستان‌ها و شرکت‌های خصوصی و دولتی توانایی ایفای نقش دارند به این صورت که می‌توانند در بخش‌های نگهداری و تعمیر، طراحی و ساخت، کالیبراسیون، آموزش پرسنل، مدیریت بخش مربوطه، کارشناسی و نظارت بر فروش و … فعالیت داشته باشند. در گرایش‌های دیگر این رشته نیز به همین صورت است که با توجه به تخصص و تجربه در زمینه کاری مربوطه مهندسین پزشکی می‌توانند در کنار پزشکان و پرستاران داخل بیمارستان و کلینیک‌های درمانی به بیماران مختلف خدمت کنند.

مسیرهای شغلی مهندسی پزشکی

مسیرهای شغلی رایج برای فارغ التحصیلان مهندسی پزشکی

معمولا دانش آموختگان تمامی رشته‌های مهندسی پس از اتمام تحصیل خود به دنبال ورود به بازار کار و انتخاب مسیر شغلی مد نظر خود هستند که متناسب با هر رشته تحصیلی متفاوت است. در رشته مهندسی پزشکی به دلیل گستردگی و پیشرفت روز افزون علم پزشکی و سایر علوم مرتبط با این رشته، مسیرهای شغلی متفاوت و جدیدی برای دانش آموختگان این رشته وجود دارد. در زیر به تعدادی از این مسیرها اشاره کرده و توضیح مختصری درباره آن‌ها داده می‌شود.

مسیرهای شغلی مهندسی پزشکی

  1. مدیریت تجهیزات پزشکی: دانش آموختگان رشته مهندسی پزشکی در بیمارستان‌ها، کلینیک‌ها، موسسات درمانی خصوصی و … به منظور نظارت بر عملکرد، نصب و آموزش صحیح تجهیزات و ابزارهای پزشکی و به طور کلی مدیریت این تجهیزات و ابزارها استخدام و مشغول به کار می‌شوند. این مهندسین به دلیل درک صحیح خطراتی که ممکن است یک دستگاه و تجهیز پزشکی برای بیمار یا اپراتور داشته باشد، بهترین گزینه برای مدیریت و کنترل این دسته از دستگاه‌ها و ابزارها می‌باشند. در برخی موارد مهندسین پزشکی به صورت پیمانکاری مدیریت تجهیزات و نگهداری آن‌ها و همچنین نظارت بر رعایت الزامات ایمنی بیمارستان‌ها و مجموعه‌های سلامت محور را بر عهده می‌گیرند.
  2. تحقیقات و توسعه علم مهندسی پزشکی: در مسیری دیگر فارغ التحصیلان این رشته به دنبال آزمایش و ساخت تئوری‌های جدید در زمینه ساخت تجهیزات و انواع ابزارهایی که امر تشخیص و درمان را برای پزشکان آسان‌تر می‌کنند، هستند. در این مسیر مهندسین در زمینه بیو مواد به تلاش برای توسعه مواد زیستی که قابلیت کاشت و یا حتی جایگزین عضوی در بدن باشد، هستند و در این راه با پزشکان و متخصصینی که در حوزه زیست شناسی و فیزیولوژی فعالیت دارند، در ارتباط بوده و به تبادل اطلاعات می‌پردازند.
  3. فعالیت در پروژه‌های انفورماتیک: برای کمک به پزشکان و بیماران در حوزه انفورماتیک مهندسین پزشکی می‌توانند نقش‌های مهمی را بر عهده بگیرند. مهندسین پزشکی با استفاده از علوم کامپیوتر از طریق نرم افزارها و سخت افزارهای مختلف به ساخت و تولید انواع برنامه‌های تجزیه و تحلیل سیگنال‌ها و تصاویر دریافتی از بدن انسان و جانوران می‌پردازند تا پزشکان و اپراتورهای دستگاه‌های تصویر برداری و ثبت سیگنال راحت‌تر بتوانند اموری تشخیصی خود را انجام دهند. از طرفی دیگر با استفاده از مدیریت داده‌ها و هوش مصنوعی و ماشین لرنینگ (یادگیری ماشین) در تشخیص و مدل سازی‌های دیجیتالی از بدن انسان و جانوران فعالیت‌های قابل توجهی می‌توانند داشته باشند.
  4. رباتیک: از گرایش‌های روبه رشد و پیشرفت روز ب روز در مهندسی پزشکی شاخه رباتیک است. امروزه به دلیل استفاده از انواع ربات‌ها در زمینه‌های مختلف و بکارگیری آن‌ها در زندگی روزمره مردم، ربات‌ها در علوم پزشکی نیز ورد توجه قرار گرفته‌اند و بسیاری از جراحان در سرتاسر دنیا مشتاق به استفاده از آن‌ها در اتاق‌های عمل مختلف هستند. مهندسین پزشکی با فعالیت در این حوزه به روز و مدرن توانسته‌اند به ساخت و تولید انواع ربات‌های جراحی و آندوسکوپی بپردازند. مهندسین پزشکی می‌توانند در زمینه طراحی و ساخت انواع ربات‌های ضدعفونی کننده محیط‌های بیمارستانی و ربات‌های آموزش بالینی نیز فعالیت داشته و کمک بسزایی به کادر درمان و دانشجویان پزشکی داشته باشند.
  5. ابزار دقیق: از رشته‌های جذاب، جدید و بسیار پژوهش محور در رشته مهندسی پزشکی، ابزارهای دقیق می‌باشند. دانش آموختگان این رشته با فعالیت در این زمینه شغلی به روز و جدید می‌توانند کمک بسیار مهمی در امر تشخیص، مطالعه و درمان انواع مختلف بیماری‌ها به جامعه پزشکی و زیست شناسی داشته باشند. ابزارهای حیاتی نظارت بر سلامت بیماران نیازمند حسگرها و تصویربرداری‌های خاصی بوده که مهندسین پزشکی به طراحی و تولید این سنسورها و قعات الکترونیکی دقیق می‌پردازند.
  6. مهندسی بالینی: یکی از زیر شاخه‌های اصلی مهندسی پزشکی، مهندسی بالینی است. دانش آموختگان رشته مهندسی پزشکی بالینی به عنوان پلی ارتباطی بین آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی عمل می‌کنند. به این صورت که با همکاری با پزشکان، پرستاران، تکنسین‌ها و دیگر متخصصان پزشکی، به یافتن راه‌هایی برای بهبود انواع ابزار و تجهیزات پزشکی از طریق به روزرسانی نرم افزار و سخت افزارهای کاربردی این افراد می‌پردازند.

نمونه هایی از فعالیت مهندسی پزشکی ( مهندسی زیست پزشکی )

  • طراحی و توسعه و ساخت ضربان سازهای قلبی، دفیبریلاتورها، کلیه های مصنوعی، اکسیژن سازهای خون، قلب، رگ های خونی، مفاصل، بازوها و پاها.
  • طراحی و ساخت برنامه و سیستم های اطلاعاتی ( HIS) برای نظارت بر بیماران در بیمارستان‌ها و انواع مختلف کلینیک‌های درمانی.
  • طراحی و ساخت ابزار و وسایل برای مصارف درمانی مانند انواع تخت‌های بیمارستانی و کلینیکی، تخت اتاق عمل، تخت جراحی و … .
  • توسعه، ساخت و طراحی سیستم‌هایی با هوش مصنوعی به منظور کمک به تشخیص پزشکان و امور درمانی مرتبط.
  • طراحی، ساخت و توسعه دستگاه‌ها در زمینه تصویربرداری پزشکی مانند توموگرافی با کمک کامپیوتر (CT)، توموگرافی با انتشار موقعیت (PET)، تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)، اولتراسوند یا سونوگرافی و … .
  • طراحی و توسعه مدل های مختلف ریاضی / کامپیوتری برای مطالعه‌ی آسان‌تر فیزیولوژی انسان و حیوان.
  • طراحی، ساخت و توسعه انواع مواد زیستی پیشرفته به منظور کاشت در بدن انسان و حیوان مانند انواع پروتزهای زانو و لگن و … .
  • تحقیق و گسترش علم در زمینه بیومکانیک، مکانیک ورزشی و کمک به بهینه سازی عملکرد انسان در شرایط مختلف، توانبخشی معلولان و … .

مهندسی پزشکی

سخن پایانی

با توجه به اطلاعاتی که در زمینه رشته مهندسی پزشکی در این مقاله به شما ارائه شد، اکنون باید به راحتی بتوانید توانایی‌ها و علایق خود را با این رشته تحصیلی مطابقت داده و به راحتی انتخابی درست و دقیق در رابطه با آینده شغلی و تحصیلی خود داشته باشید. امیدواریم مطالب فوق برای شما مفید بوده باشد.

مهدی ظریفیان

5/5 - (3 امتیاز)
بازگشت به لیست

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *